Bahçe Tasarımı

Bahçe alanı kontenjanı belirler

Bahçe, mevzuatta en çok kontenjan kesen bölümdür: anaokulunda ve kreşte çocuk başına en az 1,5 m² bahçe gerekir (Yönerge md. 15/1-a-3; ASHB md. 15/1-a). 60 m² bahçe 40 çocuk, 90 m² bahçe 60 çocuk demektir; derslikler daha fazla çocuk taşısa bile okulun kontenjanı bahçede kalır. Bu yüzden bahçe tasarımı bina seçiminde başlar: bahçenin ne kadarının gerçekten kullanılabilir olduğu, ne kadarının servis ve geçiş alanına gideceği kontenjan hesabına girer.

Hangi alanın bahçe sayıldığı iki mevzuatta farklıdır. Anaokulunda bahçe, arsa üzerinde okul binasının oturduğu alan dışındaki alan veya binanın zemin kat seviyesinde, üzeri boş, altında okulun diğer bölümlerinin bulunduğu alandır; hesaba okula ait bahçe alanıyla birlikte en az bir tarafı bahçeye açılan zemin/bahçe katı alanı da katılır (Yönerge md. 4/1-i, 15/1-a-3). Kreşte teras katları bahçe olarak kullanılamaz ve bahçede yumuşak zemin, toprak ve çim alan ile kontrolsüz çıkışı önleyen tedbirler istenir (ASHB md. 15/1-a, 17/1-ş). Kum havuzu ve oyun parkı iki tarafta da isteğe bağlıdır; kurulursa güvenlik standardına uyar. Kontenjan hesabı ve bina kuralları anaokulu açma şartları ve apartmanda kreş açmak ve bina uygunluğu sayfalarındadır.

Bahçeyi dört bölgeye ayırmak

Bahçe tek bir oyun parkı değildir; dört bölge farklı zemin ve farklı gözetim ister. Aktif oyun bölgesi tırmanma, kaydırak ve koşu alanıdır ve darbe emici zemin üstündedir; sakin bölge gölgeli oturma, kitap ve dinlenme alanıdır; kum-su ve bitki bölgesi kum havuzu, su masası ve uygulama bahçesini taşır; servis bölgesi depolama, çöp, teknik alan ve araç yanaşmasıdır ve çocuk alanından çitle ayrılır.

Bölgeler arasında geçiş yolu bırakılır; bina kapısından bahçeye çıkış aktif oyun alanının içinden geçmez. Bahçe kapısı ve çit, çocuğun kontrolsüz çıkışını engelleyecek yükseklikte ve kilit çocuk erişiminin üstündedir; bu kalem kreşte yönetmelik şartı, anaokulunda denetim konusudur.

Oyun ekipmanı ve zemin: EN 1176 ve EN 1177

Oyun ekipmanının güvenliği EN 1176 serisiyle, altındaki zeminin darbe emiciliği EN 1177 ile belirlenir; MEB ve ASHB mevzuatı ekipman ölçüsü vermez, standart bu boşluğu doldurur. Planlamada üç kavram kullanılır: serbest düşme yüksekliği (ekipmanın çocuğun erişebildiği en yüksek noktası ile zemin arasındaki mesafe), kritik düşme yüksekliği (zeminin test edilmiş koruma sınırı) ve çarpma alanı (düşen çocuğun inebileceği alan).

Tablo BS EN 1177:2018'e göre hazırlanmış İngiliz sektör rehberlerinden derlenmiştir ve yalnızca ön boyutlandırma içindir; aynı malzemenin ürün bazlı sertifika değeri farklı çıkar. Örnek: bir dökme kauçuk üreticisinin sertifikasında 30 mm için 1,26 m, 60 mm için 2,04 m, 100 mm için 2,62 m kritik düşme yüksekliği yazar. Kural açıktır: her kalınlık ayrı test edilir, 40 mm'lik rapor 60 mm için geçerli sayılmaz; gevşek dolguda test derinliğine 10 cm aşınma payı eklenir ve derinlik düzenli tamamlanır. Şartnameye ürün adı, kalınlık ve EN 1177 test raporu numarası birlikte yazılır.

Zemin tipi düşme yüksekliğine ve bakım kapasitesine göre seçilir: dökme kauçuk ve kauçuk karo bakım istemez ve kesintisiz yüzey verir; şok pedli suni çim çim görünümü sağlar; kum ve ahşap talaşı ucuzdur ancak tamamlama ve temizlik ister. Oyun grubu, soft play ve kauçuk zemin ürün tarafı softplay.com.tr markasında yürür; bu sayfada yalnızca tasarım ve plan açısı yer alır. Kum havuzu kapaklı, su masası boşaltılabilir, ekipmanlar arasında serbest alan çakışmasız planlanır.

Yaş gruplarına göre bahçe

Anaokulu 36–68 ay grubu tek bahçeyi dönüşümlü kullanabilir; kreşte 0–24 ay ve 25–36 ay için ayrı bir alan kurulur. Bebek alanı tamamen yumuşak zeminli, ekipmanı düşme yüksekliği düşük (yer düzeyinde tünel, alçak rampa, oturaklı salıncak) ve büyük çocukların koşu ve top alanından alçak çitle ayrılır; çıkış saatleri de ayrılır. 3–4 yaş için tırmanma ve kaydırak yüksekliği, 5–6 yaş için denge ve koşu alanı ağırlık kazanır; karma kullanımda ekipman en küçük yaş grubuna göre seçilir.

Bitki, gölge ve iklim

Bahçede bitki iki iş görür: gölge ve gözlem. Gölgelik veya ağaç, aktif oyun ve sakin alanın en az bir bölümünü yaz güneşinden korur; uygulama bahçesi yükseltilmiş yataklarda, çocuk boyunda ve zehirsiz türlerle kurulur. Dikenli, zehirli ve alerjen bitkiler çocuk alanında kullanılmaz. Yağmur suyu ve kar için zemin eğimi bina dışına verilir; kauçuk zeminin altında drenaj planlanır. Kış kullanımı için rüzgâr kesici ve kaymaz geçiş yolları, yaz için gölgelik ve su noktası planlanır.

Çit, kapı ve çevre güvenliği

Bahçe sınırı çocuğun tırmanamayacağı, aralıklarından geçemeyeceği ve altından kayamayacağı bir çitle çevrilir; kapı kendiliğinden kapanır ve kilit çocuk erişiminin üstündedir. Sokağa bakan kapı ile bina kapısı arasında görüş sağlanır; araç yanaşma alanı çocuk alanından ayrılır. Kreşte bahçede kontrolsüz çıkışı önleyen tedbirler yönetmelik şartıdır (ASHB md. 17/1-ş); anaokulunda inceleme ve denetimde genel güvenlik başlığında değerlendirilir. Bahçede priz, su vanası ve teknik ekipman kapalı dolapta, kimyasal ve bahçe aleti kilitli depoda tutulur.

Bahçe bakımı ve kontrol

Ekipman bakımı EN 1176-7'ye göre üç düzeyde yürütülür: günlük veya haftalık rutin görsel kontrol (kırık, gevşek bağlantı, zemindeki yabancı cisim), bir ile üç ayda periyodik işletme kontrolü (aşınma, sabitleme, zemin kalınlığı) ve yılda bir ana kontrol (yapısal güvenlik). Dökme malzeme zemin her mevsim başında tamamlanır; çit ve kapı kilitleri aynı takvimde kontrol edilir. Kontrol kayıtları denetim klasöründe tutulur; denetim öncesi liste anaokulu müfettiş denetimi kontrol listesi sayfasındadır.

Bahçe mobilyası ve depolama üniteleri için anaokulu mobilyası hub sayfasına, iç mekânla bahçe ilişkisi için anaokulu sınıf tasarımı sayfasına bakın.

Bu sayfa tasarım rehberidir; alan ölçüleri mevzuattan, ekipman ve zemin kuralları EN 1176 ve EN 1177 serisinden gelir. Standart sürümleri ve madde numaraları değişebilir; ekipman ve zemin seçiminde üretici test raporları esas alınır.